Tại sao tỷ lệ sinh của Nhật Bản không tăng bất chấp nhiều nỗ lực?

nhat ban

Q: Tại sao tỷ lệ sinh của Nhật Bản không tăng bất chấp nhiều nỗ lực?

A: Philip Naudus, từng theo học tại Đại học sư phạm quốc gia Đài Loan

[SOURCE]

Length: 2600 word

=======

Bởi lẽ người Nhật đặt công việc lên trên tất cả, giờ đây người trẻ hẹn hò và yêu đương ít hơn bao giờ hết. Trên thực tế, trên 60% số người độc thân nói rằng họ không có thời gian dành cho chuyện tình cảm đâu. [1]

Nếu đa phần bọn họ đều quá bận rộn để có thể hẹn hò như vậy thì, liệu họ sẽ kết hôn và tạo dựng gia đình kiểu gì đây?

Rất ít ai hiểu ý họ khi người Nhật nói rằng họ quá bận rộn. Sau cùng thì, tại hầu khắp các nơi trên thế giới, người ta ưu tiên cho việc gây dựng gia đình dù có phải làm việc vất vả tới đâu. Người Nhật còn trên cả bận rộn cơ — họ buộc phải sống giữa một nền văn hóa bí bách như thế đấy.

Để giúp bạn hiểu được bản chất của nền văn hóa hà khắc này, tôi sẽ cho bạn thấy hình ảnh văn hóa ấy dưới con mắt của chính người Nhật qua bộ anime Bunny Drop.

Hãy cùng gặp gỡ Masako, một họa sĩ truyện tranh có nhiều tham vọng đang chịu cảnh thường xuyên bị kiệt sức vì những giờ làm việc kéo dài. Nhưng khi bắt đầu có tiến triển trong sự nghiệp, cô cảm thấy rằng mọi sự chịu đựng trước đấy đều là xứng đáng.

Khi Masako biết rằng mình đang có thai, cô nhận ra rằng sẽ chẳng còn cách nào để theo đuổi sự nghiệp được nữa. Song cô đã hi sinh quá nhiều để có được vị trí hôm nay… sao cô có thể vứt bỏ mọi thứ chỉ vì một đứa trẻ được cơ chứ?

May mắn là, người tình của Masako đồng ý một mình nuôi con. Masako sinh đứa con ra (Rin) và tiếp tục cuộc sống của mình.

Nhưng rồi khi người yêu chết đi, Masako chẳng bao giờ tới đón Rin về. Bởi lẽ sự nghiệp của cô đang thăng hoa hơn bao giờ hết, cô không thể ép mình dừng lại bây giờ được. Dù rằng điều này đồng nghĩa với việc Rin sẽ trở thành trẻ không cha không mẹ, song Masako vẫn cảm thấy rằng mình cần có sự nghiệp hơn.

Hãy chú ý tới việc nhân vật phản diện lại là một phụ nữ có sự nghiệp riêng đấy. Tác giả đang cố gắng tạo ra một cuộc chiến về văn hóa trong đó một phần tư tổng số công ty yêu cầu nhân viên của mình làm thêm giờ trên 80 tiếng mỗi tháng.[2] Đối với nhiều người, làm bố mẹ sẽ đồng nghĩa với việc thay đổi hoàn toàn cuộc sống, tới mức họ coi việc có con là điều không tưởng.

Tất nhiên, rất it phụ nữ Nhật Bản dám vô tâm tới mức sẵn sàng ruồng bỏ con cái vì sự nghiệp của mình. Dẫu vậy, tác giả bộ phim đang ngụ ý rằng nhiều người chú trọng sự nghiệp tới mức họ chẳng thể nào tưởng tượng ra chuyện có được một gia đình, và vì thế chẳng thể có con cái, cũng đang làm điều gì đấy tương tự.

Mặc dù việc một cặp vợ chồng quyết định xem liệu họ có sinh con hay không chẳng có gì sai trái, nhưng vấn đề ở đây là gần như toàn bộ nền văn hóa ấy đã đồng lòng với nhau khi đặt công việc lên trên gia đình. Bộ phim này được thực hiện nhằm phê bình xu hướng này.

Trước khi Rin tới nhà trẻ mồ côi, cô bé đã may mắn gặp được anh chàng 30 tuổi Daikichi. Dù không biết cách nuôi trẻ, song anh đã không chịu bỏ mặc cô bé giữa nơi đường phố như thế. Daikichi đưa Rin về nhà và cố học cách nuôi trẻ.

Daikichi là nhân viên xuất sắc hàng đầu trong công ty any đấy. Sếp anh rất vui khi có lúc Daikichi còn một mình cứu cả công ty nhờ sự chăm chỉ của anh nữa. Tuy vậy, từ lúc Rin về nhà, mọi chuyện đã thay đổi.

Vào tối thứ Hai, Daikichi chuẩn bị đi đón Rin ở trường mẫu giáo thì sếp giao cho anh một công việc cần phải hoàn thành vào cuối ngày. Daikichi đã ở lại cho đến khi hoàn thành mọi thứ, như cách anh vẫn làm từ trước đến giờ.

Trong lúc đó, Rin vẫn ở trường chờ Daikichi tới đón. Từng đứa bạn về nhà cho tới khi chỉ còn một mình cô bé mà thôi.

Nhiều giờ liền sau giờ đóng cửa của trường, Daikichi mới đến nơi. Cô giáo trách Daikichi vì tới muộn đồng thời cảnh báo anh rằng nếu chuyện tiếp diễn, cô sẽ không cho Rin theo học nữa. Daikichi rối rít xin lỗi và đưa Rin về. Dù cả hai đều cực kỳ mệt mỏi, Daikichi vẫn biết rằng có khi ngày mai sẽ còn khó khăn hơn nữa.

Tới sáng hôm sau, Daikichi chở Rin tới trường mẫu giáo từ rất sớm, rồi vội tới chỗ làm sớm hơn tất cả để bắt đầu công việc.

Khi sếp giao cho anh một việc khác vào cuối ngày hôm đó, Daikichi xin lỗi rối rít và đi vội tới chỗ phương tiện giao thông công cộng để đón Rin trước khi trường đóng cửa. Ngày tiếp theo lại lặp lại như vầy. Và hôm sau cũng thế. Sau một tuần kiểu này, Daikichi đã cạn kiệt sức lực rồi.

Tệ hại hơn, kết quả làm việc của Daikichi đã bắt đầu suy giảm. Anh nhận ra rằng mình chẳng thể làm thế này tới cuối đời được. Trừ khi có chuyện gì đó thay đổi, nếu không anh sẽ chết vì kiệt sức mà thôi.

Daikichi vội đi gặp một người đồng nghiệp có tuổi và cố gắng tìm hiểu xem tại sao bà lại bị giáng chức. Khi nói chuyện, anh biết rằng bà đã đề nghị điều đó sau khi sinh hạ đứa con đầu lòng.

Daikichi nhận ra rằng anh phải lựa chọn giữa việc giữ Rin hay giữ lại sự nghiệp. Anh đã chọn Rin đấy. Dù sếp rất buồn khi phải để nhân viên hàng đầu của mình ra đi, song Daikichi đã quyết rồi.

Cuối cùng thì với công việc mới có cường độ nhẹ hơn, anh đã có được cân bằng giữa công việc và sự nghiệp.

Thực sự thì, cân bằng ấy là thứ không tồn tại đối với nhiều người Nhật Bản.[3] Trên thực tế, tờ Japan Times khuyên các bậc phụ huynh không nên để cho công việc ảnh hưởng quá mức tới cuộc sống riêng tư của mình, đồng thời đưa ra vài ví dụ có “sự hài hòa giữa cuộc sống và công việc, chứ không phải là cân bằng” đối với một ông bố.[4]

Tuy nhiên, tác giả bộ phim đã quá lạc quan khi cho rằng việc dành được thời gian cần thiết để nuôi dạy con trẻ cũng dễ dàng như thể yêu cầu được giáng chức mà thôi. Trong trường hợp của Daikichi, anh đã có đủ của cải để có thể bù đắp cho phần thu nhập bị mất đi sau khi ở vị trí mới. Tuy nhiên, đối với nhiều đối tượng khác, họ đâu lựa chọn được điều này. Hầu hết người lao động đều không thể chịu đựng được cảnh làm việc nhiều giờ liền và chỉ được nhận mức lương thấp.[5] Dù vài người có điều kiện có thể xin được giáng chức, song người bình thường không có được ưu ái đấy đâu.

Trong số tất cả những lý do để không có con thì, điều khó khăn nhất chính là phải làm gì khi chúng đau ốm.

Bộ phim đã gần như lược bỏ chuyện này và không đề cập gì tới nó chỉ vì họ đang cố gắng cho mọi người thấy cách loại bỏ đi những rào cản ngăn họ có con mà thôi, chứ không phải lấy những thứ chẳng thể nào tránh né nổi ra dọa họ.

Nhưng trẻ con hay đau ốm mà. Nhiều lắm ấy. Khi trẻ nhỏ bị ốm, bố mẹ cần phải ở nhà chứ. Với người đã chọn công việc có thu nhập thấp hơn để có thể duy trì được sự cân bằng cần thiết giữa cuộc sống và công việc để có con, những ngày mệt mỏi (ngày không lương á) đã đủ khiến phụ huynh lâm vào cảnh nợ nần rồi.[6]

Tôi có một người bạn làm ở trường mầm non và anh ấy đã chứng kiến nhiều cháu bị đau mắt đỏ, cúm dạ dày, ho gà… Bạn cứ kể tiếp đi. Và các em vẫn đến trường đấy. Thậm chí bố mẹ sẽ cho con uống giảm sốt ngay trước khi cho con vào lớp.

Giờ thì, tôi không phán xét gì những bậc phụ huynh cho con đến trường trong tình trạng như thế đâu (tôi là một trong những người như vầy mà). Ít nhất thì họ cũng đang phải gồng mình cố gắng chịu đựng các khó khăn khi phải nuôi con đấy thôi. Ít nhất, họ dám cố mà.

Với những phụ huynh nào không làm được như vầy, họ phải mất khoản phí cho chương trình “chăm sóc ốm đau vào ban ngày” hàng tháng (dao động từ khoảng 5000 tới 20000 yên) và được chăm sóc một đứa trẻ ốm vào không quá một ngày mỗi tháng.[7] Nếu đứa trẻ khỏe mạnh cả tháng, họ vẫn mất khoản phí đó (số ngày ốm không được tích lũy đâu). Tuy nhiên, vì đa phần các phụ huynh đều chỉ có ngân sách tối thiểu mà thôi, nên rất ít người lựa chọn cách này.

Trong phim, Daikichi đã gặp một bà mẹ đơn thân và quan hệ giữa hai gia đình có tiến triển. Daikichi và người mẹ ấy (Yukari) yêu thương nhau và ngày càng dành nhiều thời gian cho nhau hơn. Dù cả hai đều cực kỳ vất vả vì áp lực phải chịu từ công việc và cuộc sống riêng, song họ luôn cố dành ra một chút lãng mạn cho nhau đấy.

Trong tập cuối cùng, em gái của Daikichi đã thông báo rằng mình sẽ không bao giờ có con. Khá bất ngờ trước tin đó, Daikichi đã cố gắng hết sức để khuyên em mình.

“Anh không hiểu sao?”, cô phân trần, “nếu có con em sẽ mãi mãi mất đi tự do của mình!” Khi cô kể ra một loạt những điều mình không thể từ bỏ chỉ để trở thành người mẹ, Daikichi lắng nghe một cách kiên nhẫn và rồi trả lời, “Em à, thi thoảng mình chỉ cần để tâm một chút thôi. Nếu em có con rồi, em sẽ làm được mà”.

Không ngạc nhiên gì khi người ta phản ứng khá hời với bộ phim này. Sau cùng, bộ phim lại đang nhắm vào nhóm đối tượng không đồng tình mà.

Nuôi con ở đâu cũng là một sự hi sinh lớn lao hết. Tỷ lệ sinh ở Nhật giảm xuống vì văn hóa ấy không hỗ trợ các bậc phụ huynh vượt qua những khó khăn kia. Có nhiều trường hợp, chính văn hóa ấy đã khiến nhiều phụ huynh tương lai tin rằng mình chẳng thể nào sinh con được.[8] Mọi thứ đều đổ dồn lên đầu họ tới mức chỉ những người rất quyết tâm lắm mới làm bố mẹ một cách thành công được.

Nhưng chính phụ Nhật Bản đang làm gì trước hiện tượng này?

Đầu tiên, họ khuyến khích những độc thân hẹn hò nhanh bằng cách tổ chức các chương trình hẹn hò chớp nhoáng do chính phủ tài trợ.[9] Dẫu vậy, dù chương trình tổ chức nhiều năm rồi, nhưng số người kết hôn ở Nhật vẫn không tăng lên.

Vì thế, chính phủ cố gắng đưa ra những khuyến khích lớn hơn để các phụ huynh sinh con. Ngoài việc được tặng một căn nhà,[10] chính phủ còn cho phép nghỉ ăn lương một năm (50% số lương hiện tại) và cả những trợ cấp thêm sau khi phụ huynh đi làm trở lại.[11] Cuối cùng thì, tất cả các công ty có trên 300 nhân viên đều được yêu cầu lên kế hoạch giảm thời gian làm việc của các bà mẹ ở văn phòng, ví dụ như cho phép họ được làm thêm giờ tại nhà.[12]

Nhưng rồi khi suy nghĩ về mâu thuẫn trong văn hóa, các cặp đôi sẽ vẫn suy nghĩ kỹ trước khi quyết định xem có con hay không bất chấp những lời đề nghị hấp dẫn kia.

Tôi đang nuôi hai đứa con ở Đài Loan, văn hóa ở đây khá tương đồng với Nhật (tỷ lệ sinh cũng thấp nữa). Nhờ lên kế hoạch cẩn thận, vợ chồng tôi đã thực hiện mọi việc suôn sẻ. Mặc dù, thi thoảng, chuyện không được “thuận buồm xuôi gió” cho lắm. Lúc đó tôi còn chẳng nhớ xem một ngày kết thúc khi nào và ngày mới bắt đầu ra sao.

Nếu tôi không quyết chí trở thành phụ huynh như thế thì, những rào cản kia đã khiến tôi dừng bước lúc suy nghĩ xem liệu có nên đẻ hay không rồi.

Vậy thì, giải pháp thực sự nhằm giải quyết tình trạng tỷ lệ sinh thấp ư?

Hãy thay đổi nền văn hóa đi.

Nhưng ấy là việc cực kỳ khó khăn mà. Dù chính phủ luôn cố gắng đưa ra những chương trình khuyến khích sinh đẻ mà không làm xáo trộn mọi thứ, song giờ đây, ta đều biết rằng mọi thứ cần được xáo trộn một chút.

Tham khảo

[1] Half Of Japanese Singles Say They Can’t Find Suitable Marriage Partner

[2] Japan has some of the longest working hours in the world. It’s trying to change

[3] The Nation That Never Rests: Japan’s Debate Over Work-Life Balance and Work that Kills

[4] Work-life harmony, not balance, the answer for this Japanese single dad | The Japan Times

[5] Japan Is Growing But Wages Have Barely Budged. Why?

[6] “It’s All Mother’s Fault”: Childcare and the Socialization of Working Mothers in Japan

[7] Day-care centers for sick kids few, strapped | The Japan Times

[8] The Mystery of Why Japanese People Are Having So Few Babies

[9] Matchmaking to boost Japan birth rate

[10] “Free houses” in Japan: Where they are and how to get one | REthink Tokyo – Real Estate Information for Buyers and Investors

[11] https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/24/Policy_Briefs/PB_Japan.pdf

[12] How Japan’s overwork culture affects parents

0 0 vote
Article Rating
Subscribe
Notify of
guest
0 Comments
Inline Feedbacks
View all comments
0
Would love your thoughts, please comment.x
()
x