Đúng thôi chưa đủ – Bạn còn cần tới sự tử tế nữa

13-09-16-the-kindness-of-strangers

ĐÚNG THÔI CHƯA ĐỦ — BẠN CÒN CẦN TỚI SỰ TỬ TẾ NỮA

Thật dễ dàng buông ra những lời mỉa mai châm biếm hạ thấp người khác, nhưng đồng cảm và tin tưởng họ còn tốt hơn nhiều

Ryan Holiday

[SOURCE]

L: 2200 word

=========

Có một câu chuyện về Jeff Bezos khi còn nhỏ. Lúc đó cậu Bezos đang ở với ông bà mình, cả hai đều hút thuốc. Gần đây, cậu đã nghe về một thông báo chống hút thuốc để phục vụ cộng đồng nói rằng mỗi điếu thuốc có thể lấy đi bao nhiêu phút tuổi thọ một người. Và vì thế, trong lúc ngồi ghế sau, giống những đứa trẻ thông minh sớm khác, cậu sử dụng kỹ năng toán học cùng kiến thức mới thu thập được của mình và hãnh diện giải thích lúc bà vừa làm một hơi xong, “Bà ơi, bà đã mất đi chín năm tuổi thọ rồi ạ”.

Thông thường, người ta sẽ phản ứng lại trước sự hỗn hào ngây ngô đó bằng cách xoa đầu đứa trẻ và nói với nó rằng nó thông minh biết bao. Nhưng bà của Bezos đã không làm thế. Bà chỉ òa khóc mà thôi, cũng có thể hiểu được mà. Sau dịp ấy, ông của Bezos gặp riêng và dạy cho cậu một bài học sẽ theo cậu trong suốt phần đời còn lại của mình. Ông bảo, “Jeff này, một ngày nào đó cháu sẽ nhận ra rằng trở nên tử tế còn khó hơn là trở nên thông minh đấy”.

Nhiều người sẽ bảo rằng cậu Bezos chẳng làm gì sai cả. Ấy chỉ là những sự thực mà thôi, dù là sự thực khá đau lòng. Liệu bạn có thể mong chờ người ta nhận ra mức độ nghiêm trọng trong việc họ đang làm với chính bản thân mình theo cách nào nữa? Còn nhiều điều xung quanh việc này, nhưng nó đã vạch ra được giả định sai lầm nguy hiểm mà có vẻ chúng ta đã coi là một phần trong nền văn hóa thời nay: rằng khi ai đó đúng, họ sẽ có quyền trở thành một kẻ khốn nạn chẳng có chút hối lỗi nào. Sau cùng thì, tại sao phải hối hận khi bạn đâu có phạm phải tội lỗi lớn nhất là mắc sai lầm nhỉ? Nhiều người nói rằng chẳng có lý do gì để quan tâm tới cảm xúc của người khác nếu bạn đang cùng phe với sự thật đâu.

140 ký tự không chừa lại quá nhiều chỗ cho sự tử tế nhỉ. Và mong muốn được nổi tiếng khiến người ta sẵn sàng đưa ra những bình luận ngắn ngủn đầy xung hấn.

Có nhiều lý do khiến điều này trở nên phổ biến trong văn hóa của chúng ta. Càng ngày, chúng ta càng bị phân hóa sâu sắc và gần như được phân chia theo những thuật toán, chúng ta ít quan tâm nhiều tới người nào suy nghĩ khác mình và thường không nỗ lực để thuyết phục họ. Bởi lẽ giờ đây, mục đích không còn là thuyết phục nữa, mà là cảnh báo. Và khi cảnh báo, quan trọng không không phải chất lượng, mà là sự kịch liệt. Những ràng buộc trên mạng xã hội cũng giới hạn đi những cảm xúc và sự khiêm nhường bạn định thể hiện; 140 hay thậm chí là 240 ký tự cũng sẽ không chừa lại chút không gian nào cho sự tử tế đâu. Và mong muốn được nổi tiếng khiến người ta sẵn sàng đưa ra những bình luận ngắn ngủn đầy xung hấn.

Văn hóa nhục mạ (call-out culture) này đã hoàn toàn ăn sâu vào cả hai đảng phái chính trị, khiến những con người bình thường lẫn các học giả bị tha hóa.

Những người như Donald Trump và Stephen Miller trên thế giới này có vẻ luôn nghĩ rằng chẳng có mức độ công kích cá nhân và giới hạn trong sự nhục mạ nào khi cố gắng phơi bày thói giả tạo của những kẻ tự do (liberal), và nếu trong lúc làm thế, những kẻ tự do này cảm thấy bực tức thì càng tốt. Họ bảo, sự đúng đắn chính trị (political correctness) cũng trở thành chuyện đấy và rằng sự trung thực một cách không khoan nhượng là giải pháp duy nhất. Cùng lúc, những người như John Oliver và những chương trình kiểu Daily Show ăn theo các blog cánh tả, những người rất thích các clip trong đó họ hủy hoại và diễu cợt cũng như nhục mạ những kẻ cánh hữu. (Jon Stewart từng “hạ bệ” Tucker Carlson một cách công khai trên Crossfire hồi năm 2004 đấy). Và việc chứng kiến xem ai có thể trở thành kẻ ác hơn, xấu xa hơn đã hiển hiện trên cả tiêu đề bài báo: “Liệu Jordan Peterson có phải kẻ khôn của cái gã ngu đó không?” và “Đảng Dân Chủ đang nâng niu Ilhan Omar như thể cô là một đứa trẻ ngốc nghếch, cũng như Đảng Cộng Hòa nâng niu Trump vậy.” Những người dẫn chương trình hiểu rằng một lời nhục mạ hay ho sẽ khiến họ được nhiều lượt xem vào hôm kế tiếp, cũng như các vận động viên hiểu rằng một cú dunk (nhảy, dùng tay đập rổ) sẽ đưa họ lên SportsCenter — hoặc các Twitter về thể thao.

Điều lố bịch ở đây là, sự đúng đắn chính trị đã trở thành vấn đề thực sự đó. Tôi đã viết về điều này trước đây rồi. Chẳng một xã hội nào có thể thành công nếu như họ lẩn tránh hoặc phủ nhận những sự thực gây khó chịu. Và dù một sự thực khiến ai đó không thoải mái, không có nghĩa là nó xúc phạm họ. Và với cái trò chơi “nhân danh”, trong đó chúng ta vẫn bị xúc phạm — thường là bị trước — nhân danh một nhóm nhỏ nào đó, chuyện đã trở nên cực kỳ vô lý rồi. Một phụ nữ da trắng chẳng thể vẽ được một bức hình Emmett Till. Những cô bé chẳng thể nào hóa trang thành nàng công chúa mà mình yêu mến. Chương trình TV nọ phải loại một nhân vật đã tham gia gần 30 năm rồi. Những tiểu thuyết gia vị thành niên bị từ chối vì không đủ khả năng ‘cảnh tỉnh’ (woke).

Thuyết chống đối tri thức (anti-intellectualism) cũng là một vấn đề khác nữa. Chúng ta cũng nên lo lắng về cái chết của sự tinh thông (death of expertise). Cảm xúc của ta về một vấn đề không làm thay đổi những sự thực cơ bản hay nghi ngờ các thông tin. Một phần ba người dân Mỹ không biết tên của phó tổng thống, một phần ba số họ không thể chỉ ra vị trí của Thái Bình Dương trên bản đồ và một phần ba chẳng thể kể ra một quyền trong Tu Chánh Án thứ Nhất. Không đọc không phải điều gì đáng tự hào đâu nhé. Có người nghĩ rằng mang một quả bóng tuyết tới Thượng viện là một luận điểm để phản đối biến đổi khí hậu cơ đấy. Lại có cả những chính trị gia nghĩ rằng nạn nhân bị cưỡng bức không thể nào mang thai được. Dù vậy, có gào thét hay mỉa mai tới mức nào thì cũng chẳng thể thay đổi điều gì trong số ấy. Chưa bao giờ, và sẽ không bao giờ đâu nhé.

Tôi từng nghĩ rằng chỉ cần mình chính xác đến đáng kinh ngạc thì, mọi người sẽ phải nghe tôi.

Khi xem lại một số bài viết của chính mình, tôi nhận ra lỗi lầm giống hệt Jeff Bezos hồi còn nhỏ. Tôi đã cho rằng chỉ cần mình chính xác tuyệt đối thì mọi người sẽ phải lắng nghe. Nếu tôi nhục mạ đối thủ của mình, họ sẽ phải thừa nhận rằng tôi đúng còn họ đã sai. Tôi từng nói trong nhiều cuộc phỏng vấn rằng mục tiêu cuốn sách đầu tiên của mình là vén lên bức màn về cách truyền thông hoạt động để khiến người ta chẳng thể nào ngoảnh mặt đi được. Nhưng thử đoán xem? Rất nhiều người vẫn đi. Tất nhiên họ phải đi rồi. Tôi đã nói đúng, nhưng đồng thời lại cũng trở thành một tên khốn nạn.

Thực vậy khi phần lớn những bài viết tôi đọc lại đều nổi bật lên cái giọng thượng đẳng và hiển nhiên, đồng thời lại quá thiếu đi sự khiêm nhường, đồng cảm về tri thức. Đó là điều khiến tôi phải chịu trách nhiệm, và chắc chắn tôi sẽ vẫn còn cảm thấy tội lỗi về nó — bởi lẽ trở nên quả quyết và thông minh sẽ dễ dàng hơn nhiều so với việc trở nên tử tế.

Bạn có thể thấy nhiều điều tương tự trong sự phản đối của truyền thông với giới chính trị dân túy (cả tả và hữu). Niềm tin không hề lay chuyển ấy là, chỉ cần họ đại diện cho lẽ phải, cho cái đúng — nếu họ có thể chứng minh một cách chẳng tài nào chối cãi được rằng Donald Trump là kẻ phét lác hay Alexandria Ocasio-Cortez là một tên Marxist — thì mọi người sẽ thay đổi suy nghĩ của mình. Nếu họ có thể cho bạn thấy những nghiên cứu chứng minh rằng không có mối liên hệ nào giữa vac-xin và bệnh tự kỷ hay hành tinh đang nóng lên, họ sẽ phải bỏ cuộc và thừa nhận, “Ok, tôi ngu. Tôi sai rồi. Chúng tôi đồng ý với bạn”. Và khi việc đó chẳng xảy ra nữa, sự nhục mạ lẫn công kích cá nhân sẽ bắt đầu: “Tôi đã đưa cho anh xem nghiên cứu rồi đấy. Của Harvard luôn cơ mà. Anh còn muốn gì nữa hả thằng ngu này?” “Hãy đối mặt với sự thực đi, kẻ socialist cuồng Hillary này!”

Sau khi dành ra nhiều năm trời, hàng triệu từ và hàng giờ video nói về vấn đề này, chúng ta gần như chẳng có chút thành công nào. Tại sao à? Bởi lẽ bạn không thể thuyết phục mọi người rời khỏi cái vị trí mà họ đã chẳng hề đặt chân vào đó. Chẳng ai thích thú khi bị nhục mạ ấy cả. Chẳng có lý lẽ nào của kẻ xảo trá — rằng kẻ đối diện là một tên khốn nạn, một kẻ bịp, một kẻ phân biệt chủng tộc hay mong manh yếu đuối — lại được đón nhận một cách chân thành.

Lý luận là việc rất dễ. Trở nên thông minh cũng không khó. Nhục mạ một người khi họ mắc sai lầm cũng vậy. Nhưng thử đặt mình vào địa vị của họ, tử tế khuyên bảo để họ nhận ra lẽ phải, thấu hiểu rằng họ cũng có những niềm tin cảm tính, phi lý, cũng như bạn mà thôi — ấy sẽ là việc khó hơn nhiều. Vậy tức là, đừng gạt bỏ người khác như thế. Tức là, hãy dành thời gian nhổ cái gai trong mắt bạn, hơn là mắt họ nhé. Chúng ta biết rằng mình sẽ không vui vẻ gì khi ai đó làm thế với mình, nhưng lại cho rằng mình làm thế với mọi người thì chấp nhận được.

Có một clip rất hay của Joe Rogan về khủng hoảng nhập cư vào năm ngoái. Ông không đưa ra luận điểm nào dựa trên sự thật nói rằng nhập cư có hoặc không phải là vấn đề. Ông không chỉ trích ai ở bên nào vì vấn đề đó. Ông chỉ nói về cảm giác — của riêng mình — khi nghe một bà mẹ gào thét vì phải rời xa con mình. Clip đã có hàng triệu lượt xem và đã thay đổi suy nghĩ của nhiều người hơn cả việc đóng cửa chính phủ, hơn những cuộc đấu khẩu trên CNN, hơn vô số những bài báo nào đó.

Rogan còn không nói rằng ai đó cần phải suy nghĩ ra sao. (Trớ trêu thay, clip đã bị nhiều biên tập viên lạm dụng, biến nó thành công cụ đảng phái). Ông chỉ nói rằng nếu bạn không thể hình dung ra người mẹ ấy cùng nỗi đau của cô, bạn không phải người phù hợp để phán xét rồi. Ấy là cách tư duy phù hợp đó.

Nếu chẳng thể tử tế được, và sẽ chẳng thể đồng cảm được, thì bạn cũng chẳng thuộc về nhóm đó đâu. Nhóm đó là Nhân Loại ấy mà, tất cả chúng ta đều ở trong cùng một thứ như vầy đấy. Chúng ta đều có khuyết điểm và chưa được hoàn hảo đâu. Vì vậy hãy đối xử với thế giới quan của người khác nhẹ nhàng như cách ta đối xử với thế giới quan của chính mình nhé. Chúng ta đều là người văn minh, biết tôn trọng và trên hết, đều rất tử tế với nhau — đặc biệt là đối với những người kém may mắn, những người lầm lỗi đang hoảng sợ mà.

5 1 vote
Article Rating
Subscribe
Notify of
guest
1 Comment
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
wind2115
wind2115
13 days ago

Hay quá!

1
0
Would love your thoughts, please comment.x
()
x